Onze publicaties

We publiceren niet alleen van elk onderzoek een rapport, we schrijven ook graag artikelen en boeken over onze ontdekkingen. We leveren vaste bijdragen aan het tijdschrift Kroniek en het Historisch Jaarboek Flehite. Verder schrijven we incidenteel mee aan een breed scala van andere reeksen. Je kunt de publicaties downloaden door op de titel te klikken.

Een overzicht van al onze publicaties vind je hier.

Inhoud

Boeken

  • Een maand op zicht. In dit boek worden de 24 Vondsten van de maand uit de periode 2001-2002 beschreven. Dit boek is de leukste manier om kennis te maken met archeologie in Amersfoort! Dit boek is bij ons te koop. De vondsten vind je op deze website ook terug onder ‘Vondsten met een verhaal‘.
  • Gespaard verleden. Dit boek is het vervolg op ‘Een maand op zicht’ en beschrijft de Vondsten van van de maand uit de periode 2003-2004 . Dit boek is bij ons te koop. De vondsten vind je op deze website ook terug onder ‘Vondsten met een verhaal‘.
  • Nering en vermaak. Dit boek is het verslag van de grote opgraving op De Hof in 1991. Al in de 13de eeuw is De Hof het centrale marktplein van Amersfoort. Bij de opgraving zijn de resten van het oude stadhuis aan de westkant van het plein bloot gelegd. Aan de oostzijde is een oude drenkplaats voor vee opgegraven, die rond 1375 is volgegooid met duizenden voorwerpen! Het boek is uitverkocht, maar je kunt het boek nog wel als PDF downloaden. Zie ook ‘Lering of vermaak’ onder Historisch Jaarboek Flehite.

Historisch Jaarboek Flehite

Wij publiceren regelmatig artikelen in het Historisch Jaarboek Flehite, waarin we bijvoorbeeld ingaan op de samenhang tussen de verschillende opgravingen.

  • Santen uit het zand. Over pijpaarden beeldjes en heyligenbackers. En natuurlijk het beroemde Maria-beeldje.
  • De vuurstolp. Over het gevaar van vuur in een stad vol houten huizen en de maatregelen om dat gevaar in te perken.
  • Als het kalf. Over de verschillende soorten waterputten binnen de tweede stadsmuur.
  • De stad en het vuil. Over beerputten en wat we daar allemaal in terugvinden. Beerputten kunnen ons veel leren over het leven in vroeger tijden.
  • Bakmanschap. Over pottenbakkers, dakpannenbakkers en tabakspijpenmakers. Over het ambacht van pottenbakkers in Amersfoort.
  • Boeren in de stad. Over Amersfoort als agrarische nederzetting en over wat we daar nu nog in de stad van terug kunnen zien.
  • Van vetters en ploters. Over leerlooiers, zadelmakers en schoenmakers. Wat kwam er allemaal kijken het bij het verwerken van huiden van dieren tot leer?
  • De Papenhofstede. Over de kanunniken van het Kapittel van Sint Joris die rond dit stille straatje woonden.
  • Monumenten voor de eeuwigheid. Over grafheuvels en andere prehistorische grafmonumenten in Amersfoort en omstreken.
  • Anonieme doden uit Amersfoortse bodem. Over de ontwikkelingen in het vak van de fysische antropologie en wat skeletten ons over het verleden kunnen vertellen.
  • Lering of vermaak? Over de gewijzigde inzichten rond de enorme hoeveelheid vondsten op de Hof. Speelt de Moderne Devotie een grote rol?

Opgravingen – algemeen

Sinds 2007 verschijnt van ieder archeologisch onderzoek dat wij uitvoeren een rapport. We publiceren deze rapporten in twee reeksen: ‘Amersfoort Onder Ons’ en de ‘CAR-rapporten’. Deze rapporten vormen de wetenschappelijke verslagen van onze opgravingen. Tegelijkertijd willen we hiermee ook het publiek op een goede en toegankelijke manier informeren over onze werkzaamheden. De verslagen van oudere opgravingen zijn opgenomen in onder andere de reeks ‘Archeologische Kroniek Provincie Utrecht’.

We hebben ongeveer 70 opgravingen opgenomen in onze Storymap. In de Storymap vertellen we het verhaal van de bewoningsgeschiedenis van Amersfoort in woord en beeld. Je kunt letterlijk door de tijd heen scrollen, vanaf de aanwezigheid van de eerste mensen in onze regio tot nu.

We hebben alle opgravingen op een grote kaart gezet. Zo kun je de opgravingen bij jou in de buurt gemakkelijk terugvinden. Bij iedere opgraving geven we een korte beschrijving en je kunt de bijbehorende publicatie downloaden.

Amersfoort Onder Ons – Onze top 5

  • Kasteel Stoutenburg (AOO 15). Inventariserend veldonderzoek (proefsleuven) in 2015-2016 naar de archeologische resten van de middeleeuwse burcht bij Stoutenburg. De overblijfselen van het kasteel Stoutenburg bestaan uit onder andere funderingsresten, grachten, greppels en sloten en veel archeologisch vondstmateriaal zoals aardewerkscherven en botmateriaal. Het terrein heeft een hoge archeologische waarde en is aangewezen als gemeentelijk archeologisch monument.
  • Tabaksplantages langs de Hogeweg (AOO 25). In de periode 2002-2010 zijn bij verschillende opgravingen de resten van in totaal 17 tabaksschuren gevonden. Het zijn sporen van de tabaksteelt uit de 17de tot 19de eeuw. Het rapport vormt de basis voor de opgravingen die na 2010 zijn uitgevoerd.
  • Ondergrondse afvalberging (AOO 40). In de periode 2011-2013 zijn in het historische centrum van Amersfoort 47 ondergrondse afvalcontainers geplaatst. Dat was een mooie gelegenheid om op al die plekken een paar meter diep de bodem te verkennen. Op 32 locaties zijn archeologische resten aangetroffen. Op 15 plaatsen is er een opgraving geweest. Die hebben ons veel geleerd over de historie van de binnenstad vanaf de 11de eeuw.
  • Windsteeg (AOO 46). Archeologisch onderzoek voorafgaand aan de plaatsing van een urilift in 2011. Bij de opgraving zijn 13 graven aangetroffen met menselijke resten uit de 17de en 18de eeuw. Het rapport bevat de beschrijving van het uitgebreide onderzoek naar deze skeletten.
  • Stovestraat-Valkestraat (AOO 52). Archeologisch onderzoek in 2016. De oudste sporen dateren van de 12de eeuw, mogelijk al uit de 11de. De opgraving geeft een goed beeld van de ontwikkeling van agrarisch gebied naar stedelijke bebouwing. Op deze plek heeft lange tijd een badhuis en herberg gestaan (de Vergulde Valk). Op het terrein zijn 17 beerputten opgegraven, waarin heel veel voorwerpen zijn gevonden.

Zoek je een ander rapport in de reeks Amersfoort onder ons? Je kunt ze downloaden vanaf onze Google Drive.

Amersfoort Onder Ons – Enkele recente rapporten

  • AOO 55: Boldershof. Opgraving in 2018. Bijzonder is de losse vondst van een kernvoetkling. Dit is een bewerkt stuk vuursteen uit 30.000 tot 9.000 voor Christus. Het is daarmee de oudste tot nu toe bekende vondst uit de binnenstad van Amersfoort. Op de vindplaats zijn paalsporen en handgevormd aardewerk uit de Vroege IJzertijd (800-500 voor Christus) gevonden. Een tweede vindplaats bestaat uit resten van (pre)stedelijke bewoning en is onder te verdelen in 4 fasen van de Late Middeleeuwen tot in 21e eeuw.
  • AOO 56: Hogekwartier – Noordelijke zone. Opgraving in 2018. De onderzoeken hebben drie vindplaatsen opgeleverd. Eén vindplaats uit de IJzertijd (800-12 voor Christus) en twee vindplaatsen uit de Nieuwe tijd (1500-nu). Op de belangrijkste vindplaats zijn drie (tabaks)schuren opgegraven: twee uit de 17de – 18de eeuw en een uit de 19de eeuw.
  • AOO 57: Wieken Noord Accupad. Opgraving in 2018. Hier zijn de resten van twee tabaksschuren opgegraven: een uit de 17de – 18de eeuw en een uit de 18de – 19de eeuw.

CAR-rapporten – Onze top 5

In de reeks CAR-rapporten verschijnen niet alleen onze opgravingen in Amersfoort, maar ook die in de gemeenten Soest, Bunschoten en Leusden.

  • Bunschoten – Dorpsstraat 28-30 (CAR 11). Opgraving in 2009. Volgens het aangetroffen aardewerkmateriaal nam de bewoning een aanvang in de (tweede helft van de) 13de eeuw en aan de hand van het vele materiaal uit de 14de tot in 15de eeuw nam de bewoning toe. De kleine hoeveelheid scherven uit het einde van de 15de eeuw en uit de 16de eeuw geeft aan dat de bewoning afnam.
  • Leusden – Archeologie in de praktijk: Schammer (CAR 18). Bij de aanleg van dit recreatie- en natuurgebied zijn in de periode 2007-2010 verschillende opgravingen uitgevoerd. Het bodemarchief omvatte resten van tijdelijke kampementen uit de Midden en/of Nieuwe Steentijd (ouder dan 30.000 voor Christus), de resten van 10 boerenerven uit de periode Late Bronstijd tot de Late IJzertijd (1100-250 voor Christus) en 3 erven uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). De boerenerven worden uitgebreid beschreven. Het rapport is bij ons te koop.
  • Slaagsedijk / Melmplas (CAR 70). Proefsleuven in 2015. In een van de proefsleuven zijn duizenden fragmenten aardewerk, houtskool en vuur- en natuursteen opgegraven. Die komen uit de periode Neolithicum tot Vroege bronstijd (5.000-2.000 voor Christus). Er zijn ook sporen uit de Midden IJzertijd (500 voor Christus) en de resten van een kampement uit de Prehistorie (ouder dan 250 voor Christus) gevonden. Tot slot zijn resten gevonden van sloten die zijn gegraven van de ontginning van dit gebied in de 13de eeuw.
  • Actualisatie 2019 Archeologische Beleidskaart Gemeente Amersfoort (CAR 86). Op de Archeologische Beleidskaart (rapport met kaartbijlagen) is aangegeven waar en op welke manier bij bouw- en grondwerkzaamheden rekening moet worden gehouden met ons bodemarchief. Het rapport en de kaart zijn op 12 maart 2019 door het college van burgemeester en wethouders van Amersfoort vastgesteld. Het rapport geeft een uitgebreid overzicht van alle archeologische opgravingen en locaties met vondsten in Amersfoort. Je kunt de gedetailleerde versie van de kaart hier downloaden.
  • Voormalig ziekenhuisterrein De Lichtenberg (CAR 99). Proefsleuven in 2018. Hierbij zijn de resten één greppelstructuur opgegraven. Dit zijn mogelijk de resten van een loopgraaf uit de Tweede Wereldoorlog. In totaal zijn er 114 metaalvondsten gedaan, waarvan 23 munten en 17 vondsten die gerelateerd zijn aan munitie. De aangetroffen hulzen zijn afkomstig van diverse legermachten. Waarschijnlijk is het onderzoeksgebied gebruikt voor het dumpen van oorlogsmateriaal (direct) na de Tweede Wereldoorlog.

Zoek je een ander CAR-rapport? Je kunt ze downloaden vanaf onze Google Drive.

CAR-rapporten – Enkele recente rapporten

  • CAR 97: Uraniumweg 2. Proefsleuven in 2018. Er zijn geen archeologische resten aangetroffen.
  • CAR 98: Bunschoten – Kronkels Zuid. Bureauonderzoek in 2020. Binnen het plangebied kunnen resten worden gevonden uit de Vroege Prehistorie en de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd. Er dient daarom een vervolgonderzoek plaats te vinden in de vorm van een booronderzoek met minimaal 10 boringen per hectare.
  • CAR 99: Lichtenberg. Zie hiervoor.

Archeologische Kroniek Provincie Utrecht

De Archeologische Kronieken van Provincie Utrecht bieden vanaf 1970 een kort jaaroverzicht van al het archeologisch onderzoek dat in de Provincie Utrecht gedaan is. De verslagen van de oudere opgravingen in Amersfoort zijn in deze boeken opgenomen. Je kunt de kronieken hier downloaden.