IJzig houtje

Tijdens een opgraving op de Hof kwam uit een 15de-eeuwse afvalput een bijzondere vondst tevoorschijn: een houten schaats. Het is de enige die ooit in Amersfoort gevonden is. Hij was nauwelijks te herkennen, zonder glij-ijzer, in slechte staat en in stukken gebroken. Toch was het onmiskenbaar een schaats, van hetzelfde model als de ‘Friese doorloper’.
De schaats is gemaakt van wilgenhout en dateert van rond 1425. Aan de onderkant zie je een groef waar een glij-ijzer in heeft gezeten. Door een paar openingen aan de zijkant liepen de touwtjes of veters om ze vast te maken.

Het ijzige houtje is te zien in de vitrine Jaarmarkt en ossenhandel (1300-1400).

Snel en leuk
Schaatsen is – in strenge winters in ieder geval – eeuwenlang het snelste vervoermiddel geweest. Als rivieren, meren en sloten bevriezen, worden onbereikbare plaatsen bereikbaar en ontstaan er – tijdelijk – snellere routes. Schaatsen is dan handig en snel. Dat hadden ze vroeger ook al in de gaten en er wordt in onze streken dan ook al heel lang geschaatst. Maar schaatsen is ook leuk. Ook toen keek iedereen uit naar de winter, in de hoop eindelijk de ijzers weer onder te kunnen binden. Buitenlanders keken maar raar op van die Hollandse gewoonte en schreven erover naar hun familie en vrienden.

Nederlandse uitvinding
In de 14de eeuw deden de Hollanders een revolutionaire uitvinding: het glij-ijzer. Op een houten schaats met een strip ijzer eronder kon men veel makkelijker en veel sneller schaatsen. Voor die tijd schaatste men op glissen: botten van een rund, rendier of hert, die je met riempjes onder je voeten bond. Je bewoog je voort met prikstokken. Dat was nu heel snel verleden tijd. De schaats ontwikkelde zich zo verder, van een werkschaats naar eentje, speciaal ontwikkeld om mee te zwieren of juist om snelheid mee te maken.

In de vitrine Jaarmarkt en ossenhandel (1300-1400) is ook een glis van bot te zien. En in de vitrine Thee, tabak en buitenplaatsen (1700-1800) ligt een ijzeren schaats.

Verder lezen? Download het artikel van Timo d’Hollosy in het boek ‘Een maand op zicht’.