Onze publicaties

Geplaatst door awkorsteamersfoortnl on

We publiceren niet alleen van elk onderzoek een rapport, we schrijven ook graag artikelen en boeken over onze ontdekkingen. We leveren vaste bijdragen aan het tijdschrift Kroniek en het Historisch Jaarboek Flehite. Verder schrijven we incidenteel mee aan een breed scala van andere reeksen. Je kunt de publicaties downloaden door op de titel te klikken.

Een overzicht van al onze publicaties vind je hier.

Inhoud

Boeken

  • Goed gevonden. Het langverwachte vervolg op Gespaard verleden en Een maand op zicht. Goed gevonden is het sluitstuk van het feest rond het 40-jarig bestaan van het Centrum voor Archeologie van Gemeente Amersfoort en biedt aan de hand van veertig archeologische vondsten die in de afgelopen decennia in Amersfoort zijn opgegraven een unieke kijk op het verleden van Amersfoort en de mensen die hier leefden. Goed gevonden is bij ons te koop, in de lokale boekhandel en bij Bol.com
  • Gespaard verleden. Dit boek is het vervolg op Een maand op zicht en beschrijft de Vondsten van van de maand uit de periode 2003-2004 . Dit boek is bij ons te koop. De vondsten vind je op deze website ook terug onder ‘Vondsten met een verhaal‘.
  • Een maand op zicht. In dit boek worden de 24 Vondsten van de maand uit de periode 2001-2002 beschreven. Dit boek is de leukste manier om kennis te maken met archeologie in Amersfoort! Dit boek is bij ons te koop. De vondsten vind je op deze website ook terug onder ‘Vondsten met een verhaal‘.
  • Nering en vermaak. Dit boek is het verslag van de grote opgraving op De Hof in 1991. Al in de 13de eeuw is De Hof het centrale marktplein van Amersfoort. Bij de opgraving zijn de resten van het oude stadhuis aan de westkant van het plein bloot gelegd. Aan de oostzijde is een oude drenkplaats voor vee opgegraven, die rond 1375 is volgegooid met duizenden voorwerpen! Het boek is uitverkocht, maar je kunt het boek nog wel als PDF downloaden. Zie ook ‘Lering of vermaak’ onder Historisch Jaarboek Flehite.
  • Een reis door de tijd; veertig jaar stadsarcheologie in Amersfoort. Veertig jaar stadsarcheologie. Dat zijn meer dan 300 opgravingen. Een depot met 200.000 vondsten. Honderden publicaties en rapporten. In ‘Een reis door de tijd’ vertellen de stadsarcheologen in ruim 100 pagina’s over hun bijdrage aan de kennis van de geschiedenis van Amersfoort en haar inwoners. Van de 40.000 jaar geleden tot nu. Download de PDF en bekijk het inkijkexemplaar!

Historisch Jaarboek Flehite

Wij publiceren regelmatig artikelen in het Historisch Jaarboek Flehite, waarin we bijvoorbeeld ingaan op de samenhang tussen de verschillende opgravingen.

  • Santen uit het zand. Over pijpaarden beeldjes en heyligenbackers. En natuurlijk het beroemde Maria-beeldje.
  • De vuurstolp. Over het gevaar van vuur in een stad vol houten huizen en de maatregelen om dat gevaar in te perken.
  • Als het kalf. Over de verschillende soorten waterputten binnen de tweede stadsmuur.
  • De stad en het vuil. Over beerputten en wat we daar allemaal in terugvinden. Beerputten kunnen ons veel leren over het leven in vroeger tijden.
  • Bakmanschap. Over pottenbakkers, dakpannenbakkers en tabakspijpenmakers. Over het ambacht van pottenbakkers in Amersfoort.
  • Boeren in de stad. Over Amersfoort als agrarische nederzetting en over wat we daar nu nog in de stad van terug kunnen zien.
  • Van vetters en ploters. Over leerlooiers, zadelmakers en schoenmakers. Wat kwam er allemaal kijken het bij het verwerken van huiden van dieren tot leer?
  • De Papenhofstede. Over de kanunniken van het Kapittel van Sint Joris die rond dit stille straatje woonden.
  • Monumenten voor de eeuwigheid. Over grafheuvels en andere prehistorische grafmonumenten in Amersfoort en omstreken.
  • Anonieme doden uit Amersfoortse bodem. Over de ontwikkelingen in het vak van de fysische antropologie en wat skeletten ons over het verleden kunnen vertellen.
  • Lering of vermaak? Over de gewijzigde inzichten rond de enorme hoeveelheid vondsten op de Hof. Speelt de Moderne Devotie een grote rol?
  • Sporen van de klokbekercultuur aan de Nieuwlandseweg, ca 2400-1900 v.Chr. Jaarboek 2022. Je kan het artikel niet te downloaden.

Opgravingen

Sinds 2007 verschijnt van ieder archeologisch onderzoek dat wij uitvoeren een rapport. We publiceren deze rapporten in twee reeksen: ‘Amersfoort Onder Ons’ en de ‘CAR-rapporten’. Deze rapporten vormen de wetenschappelijke verslagen van onze opgravingen. Tegelijkertijd willen we hiermee ook het publiek op een goede en toegankelijke manier informeren over onze werkzaamheden. De verslagen van oudere opgravingen zijn opgenomen in onder andere de reeks ‘Archeologische Kroniek Provincie Utrecht’.

We hebben ongeveer 70 opgravingen opgenomen in onze Storymap. In de Storymap vertellen we het verhaal van de bewoningsgeschiedenis van Amersfoort in woord en beeld. Je kunt letterlijk door de tijd heen scrollen, vanaf de aanwezigheid van de eerste mensen in onze regio tot nu.

We hebben alle opgravingen op een grote kaart gezet. Zo kun je de opgravingen bij jou in de buurt gemakkelijk terugvinden. Bij iedere opgraving geven we een korte beschrijving en je kunt de bijbehorende publicatie downloaden.

Amersfoort Onder Ons

Amersfoort onder ons is de reeks waarin het Centrum voor Archeologie van de Gemeente Amersfoort de door haar uitgevoerde archeologische onderzoeken binnen de gemeente Amersfoort publiceert. Alle rapporten binnen deze reeks kun je downloaden vanaf onze Google Drive.

Amersfoort Onder Ons – recente rapporten

  • AOO 64: Huis Randenbroek: Verslag van het archeologisch onderzoek tijdens de restauratie van Huis Randenbroek aan Heiligerbergerweg 113. Deze voormalige woning van Jacob van Campen heeft de afgelopen jaren een ingrijpende restauratie ondergaan waarbij het verbouwd werd tot een appartementencomplex met een horecagelegenheid. Voor de aanleg van vloerverwarming en een kruipruimte voor een warmteterugwinningsinstallatie was graafwerk noodzakelijk. Dit bood de  gelegenheid om zowel archeologisch als bouwhistorisch onderzoek uit te voeren. Hoewel het archeologisch onderzoek kleinschalig was, leverde de combinatie met het bouwhistorisch onderzoek veel nieuwe informatie op over het gebouw, zijn voorgangers en het omliggende landschap. Hierdoor is niet alleen meer bekend geworden over de bouwgeschiedenis van Huis Randenbroek, maar ook over de vroegere functies van het terrein en de manier waarop het huis door de eeuwen heen is veranderd.
  • AOO 65: Leusderweg 249: Rapport over het onderzoek aan de Leusderweg 249 in Amersfoort, waarbij de resten van een prehistorisch grafveld zijn ontdekt, dat in twee periodes in gebruik was. De oudste fase dateert uit het Laat-Neolithicum. Uit deze periode is een grafkuil aangetroffen met crematieresten en een aardewerken kom. Mogelijk was de kuil omgeven door een randstructuur. De jongste fase stamt uit de Midden – Late IJzertijd en omvat drie grafkuilen met crematieresten en elf randstructuren in de vorm van greppels. In twee van deze kuilen zijn geen grafgiften aangetroffen. In de derde kuil zijn wel giften gevonden, waaronder een aardewerken kom of pot en twee metalen voorwerpen. Alle crematieresten zijn fysisch-antropologisch onderzocht. Daarnaast is van elke grafkuil een verbrand botmonster gebruikt voor koolstofdatering. In twee grafkuilen is houtskool aangetroffen, waarop anthracologisch onderzoek (houtsoortbepaling)  is uitgevoerd. Ook is een pollenonderzoek gedaan op de vulling van een van de greppels. Deze onderzoeken hebben waardevolle inzichten opgeleverd over het grafveld. Samen met de analyse van de sporen en vondsten geven ze een gedetailleerd beeld van de handelingen, gebruiken en beleving van de mensen die dit grafveld in het verleden hebben gebruikt.

Amersfoort Onder Ons – Onze top 5

  • Parkweelde III – deelgebied 1 (AOO 36). Bij archeologisch onderzoek aan de Lageweg zijn resten van twee tabaksschuren gevonden. Deze werden gebruikt om tabaksbladeren in te drogen. Van de schuren was boven de grond helaas weinig bewaard gebleven, maar de funderingen waren nog goed zichtbaar. Hierdoor kon worden vastgesteld dat de schuren 9 meter breed en minimaal 23 en 39 meter lang waren. Ze waren niet tegelijk in gebruik: de oostelijke schuur was ouder en werd in de 19e eeuw gesloopt, waarna er een nieuwe schuur iets westelijker werd gebouwd. De oude schuur stond maximaal 50 jaar en de nieuwe maximaal 30 jaar. Opgevallen is dat beide tabaksschuren smaller zijn dan tot nog toe bekend is van vergelijkbare tabaksschuren in Amersfoort. Er zijn ook resten van een derde structuur en de Lageweg zelf gevonden.
  • Tabaksplantages langs de Hogeweg (AOO 25). In de periode 2002-2010 zijn bij verschillende opgravingen de resten van in totaal 17 tabaksschuren gevonden. Het zijn sporen van de tabaksteelt uit de 17de tot 19de eeuw. Het rapport vormt de basis voor de opgravingen die na 2010 zijn uitgevoerd.
  • Ondergrondse afvalberging (AOO 40). In de periode 2011-2013 zijn in het historische centrum van Amersfoort 47 ondergrondse afvalcontainers geplaatst. Dat was een mooie gelegenheid om op al die plekken een paar meter diep de bodem te verkennen. Op 32 locaties zijn archeologische resten aangetroffen. Op 15 plaatsen is er een opgraving geweest. Die hebben ons veel geleerd over de historie van de binnenstad vanaf de 11de eeuw.
  • Windsteeg (AOO 46). Archeologisch onderzoek voorafgaand aan de plaatsing van een urilift in 2011. Bij de opgraving zijn 13 graven aangetroffen met menselijke resten uit de 17de en 18de eeuw. Het rapport bevat de beschrijving van het uitgebreide onderzoek naar deze skeletten.
  • Stovestraat-Valkestraat (AOO 52). Archeologisch onderzoek in 2016. De oudste sporen dateren van de 12de eeuw, mogelijk al uit de 11de. De opgraving geeft een goed beeld van de ontwikkeling van agrarisch gebied naar stedelijke bebouwing. Op deze plek heeft lange tijd een badhuis en herberg gestaan (de Vergulde Valk). Op het terrein zijn 17 beerputten opgegraven, waarin heel veel voorwerpen zijn gevonden.

Zoek je een ander rapport in de reeks Amersfoort onder ons? Je kunt ze downloaden vanaf onze Google Drive.

CAR-rapporten

De CAR-rapportenreeks is een reeks waarin het Centrum voor Archeologie van de Gemeente Amersfoort de door haar uitgevoerde archeologische onderzoeken, met name die buiten Amersfoort plaats hebben gevonden. Alle rapporten binnen deze reeks kun je downloaden vanaf onze Google Drive.

CAR-rapporten – recente rapporten

  • CAR 133 – Roerstraat 28-36, Amersfoort. Bij de aanleg van de proefsleuven zijn ploegsporen en een greppel aangetroffen. Dit zijn resten van het voormalige agrarische gebruik en dateren uit de 20ste eeuw. Vervolgonderzoek is niet nodig.
  • CAR 134 – De Nieuwe Stad, Amersfoort. Bureauonderzoek. Voor een groot deel van het gebied is bij nieuwe ontwikkelingen archeologisch onderzoek in de vorm van proefsleuven nodig.
  • CAR-rapport 144: Archeologische inventarisatie Hoevenlakense Bos: Bureaustudie in het kader van de voorgenomen uitbreiding van het Hoevelakense Bos te Hoevelaken (Gemeente Nijkerk), om in beeld te brengen of op de geplande locatie behoudenswaardige archeologische resten aanwezig kunnen zijn, die door de bodemingrepen gevaar lopen. Uit het bureauonderzoek blijkt dat binnen het plangebied Uitbreiding Hoevelakense Bos Nijkerk sporen en vondsten aanwezig kunnen zijn vanaf het Mesolithicum tot en met de Tweede Wereldoorlog.

CAR-rapporten – Onze top 5

  • Bunschoten – Dorpsstraat 28-30 (CAR 11). Opgraving in 2009. Volgens het aangetroffen aardewerkmateriaal nam de bewoning een aanvang in de (tweede helft van de) 13de eeuw en aan de hand van het vele materiaal uit de 14de tot in 15de eeuw nam de bewoning toe. De kleine hoeveelheid scherven uit het einde van de 15de eeuw en uit de 16de eeuw geeft aan dat de bewoning afnam.
  • Leusden – Archeologie in de praktijk: Schammer (CAR 18). Bij de aanleg van dit recreatie- en natuurgebied zijn in de periode 2007-2010 verschillende opgravingen uitgevoerd. Het bodemarchief omvatte resten van tijdelijke kampementen uit de Midden en/of Nieuwe Steentijd (ouder dan 30.000 voor Christus), de resten van 10 boerenerven uit de periode Late Bronstijd tot de Late IJzertijd (1100-250 voor Christus) en 3 erven uit de Late Middeleeuwen (1250-1500). De boerenerven worden uitgebreid beschreven. Het rapport is bij ons te koop.
  • Slaagsedijk / Melmplas (CAR 70). Proefsleuven in 2015. In een van de proefsleuven zijn duizenden fragmenten aardewerk, houtskool en vuur- en natuursteen opgegraven. Die komen uit de periode Neolithicum tot Vroege bronstijd (5.000-2.000 voor Christus). Er zijn ook sporen uit de Midden IJzertijd (500 voor Christus) en de resten van een kampement uit de Prehistorie (ouder dan 250 voor Christus) gevonden. Tot slot zijn resten gevonden van sloten die zijn gegraven van de ontginning van dit gebied in de 13de eeuw.
  • Actualisatie 2019 Archeologische Beleidskaart Gemeente Amersfoort (CAR 86). Op de Archeologische Beleidskaart (rapport met kaartbijlagen) is aangegeven waar en op welke manier bij bouw- en grondwerkzaamheden rekening moet worden gehouden met ons bodemarchief. Het rapport en de kaart zijn op 12 maart 2019 door het college van burgemeester en wethouders van Amersfoort vastgesteld. Het rapport geeft een uitgebreid overzicht van alle archeologische opgravingen en locaties met vondsten in Amersfoort. Je kunt de gedetailleerde versie van de kaart hier downloaden.
  • Voormalig ziekenhuisterrein De Lichtenberg (CAR 99). Proefsleuven in 2018. Hierbij zijn de resten één greppelstructuur opgegraven. Dit zijn mogelijk de resten van een loopgraaf uit de Tweede Wereldoorlog. In totaal zijn er 114 metaalvondsten gedaan, waarvan 23 munten en 17 vondsten die gerelateerd zijn aan munitie. De aangetroffen hulzen zijn afkomstig van diverse legermachten. Waarschijnlijk is het onderzoeksgebied gebruikt voor het dumpen van oorlogsmateriaal (direct) na de Tweede Wereldoorlog.

Zoek je een ander CAR-rapport? Je kunt ze downloaden vanaf onze Google Drive.

Archeologische Kroniek Provincie Utrecht (1988-2005)

De Archeologische Kronieken van Provincie Utrecht bieden vanaf 1970 een kort jaaroverzicht van al het archeologisch onderzoek dat in de Provincie Utrecht gedaan is. De verslagen van de oudere opgravingen in Amersfoort zijn in deze boeken opgenomen. Je kunt het hoofdstuk over Amersfoort uit deze boeken hieronder downloaden.

  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 1988-1989: Rijksmonument Emiclaer, Herenstraat, Kattenbroek (prehistorie), Kattenbroek Heideweg , Kerkstraat (muurhuizen), Kleine Spui, Krommestraat, Muurhuizen 49-51, Muurhuizen 185-187, Muurhuizen (Oldenbarnevelthuis), Schothorsterlaan en Zielhorst (prehistorie).
  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 1990-1991: Achter de Arnhemse Poortwal, De Hof, Groenmarkt/Appelmarkt, Hoogland Hoveniersweg, Kattenbroek prehistorie, Kleine Spui 20, Muurhuizen/Nieuwstraat, Muurhuizen/Stovestraat, Nieuwland, Viepoort, Vijver en Zocherpad.
  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 1992-1993: Breestraat, Kattenbroek, Nieuwland, Schimmelpenninckstraat/kade, Stadhuisplein en Stovestraat.
  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 1994-1995: Bloemendalsestraat, St. Elisabethgasthuis, De Flint, Grote Haag, Grote Koppel, Het Havik, Kamp 26-28, Koestraat, Muurhuizen 62-64, Nieuwland en N-199.
  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 1996-1997: Bloemendalsebinnenpoort, Bunschoterstraat, St. Jorisdriehoek, St. Joriskerkhof op de Groenmarkt, Kamp 82, Kleine Koppel, Koppelpoort/Monnikendam, Lieve Vrouwestraat 5, Muurhuizen 179 en Nieuwlandseweg 35.
  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 1998-1999. Amicitia, Bunschoterstraat, Kamp 60-62, Mooierplein, Provenierssteeg, Utrechtsestraat 33-35, Utrechtsestraat 37-39, Vathorst en Westsingel.
  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 2000-2001. Amicitia, Bloemweg, Isselt en De Birkt, Huis Isselt, Kapel Koelhorst, Muurhuizen 26, Nimmerdor, Rozendael, Rusthof, Smallepad, Varkensmarkt, Vathorst en Zeldertseweg 85.
  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 2002-2003. A28 – Heiligenbergerbeek, Sem Dresdenstraat, Grote Koppel 8, Grote Koppel 14, Herenstraat, Hooglanderveen – Van Beeklaan, Kapel Isselt, Kleine Spui, Krankeledenstraat 20 en 22, Kreupelstraat, Leusderweg, De Lichtenberg (I) en (2), Lieve Vrouwekerkhof, Nefkensterrein, Rochuskapel, Ruwwaterleiding Amersfoort-Nijkerk, Utrechtsestraat en Stadsring, Vathorst, Walikerstraat, Wieken Vinkenhoef, Wieken Vinkenhoef – Barneveldseweg, Wieken Vinkenhoef – Hogeweg (I) en (2), Wieken Vinkenhoef – Hogeweg perceel 326 en Amersfoort-Bunschoten – Perswaterleiding.
  • Archeologische Kroniek Provincie Utrecht 2004-2005. Achter de Arnhemse Poortwal, Achter de Kamp 32, Kleine Haag 1-3, Lieve Vrouwekerkhof 2a, Noordwestplantsoen, Oliesteeg 11-15, Smallepad, Stoutenburg, Valkestraat 34-40 en Wieken-Vinkenhoef.